DEĞİŞEN DÜNYADA TÜRKİYE’NİN YERİ

Antalya’da dünya liderleri iklimi konuşmak için bir araya gelirken aklıma birkaç ay önce Ankara’da yapılan NATO Zirvesi geldi.

İlk bakışta birbirinden çok farklı iki toplantı. Birinde silahlar, ordular, güvenlik kaygıları; diğerinde kuraklık, enerji, çevre ve gelecek nesillerin yaşayacağı dünya konuşuluyor.

Ama her iki toplantının Türkiye açısından ortak bir anlamı var.

Dünya artık Türkiye’nin kapısını yalnızca bir sorun çıktığında çalmıyor. Türkiye, sorunların konuşulduğu, çözüm arandığı ve yeni ilişkilerin kurulduğu masalara da ev sahipliği yapıyor.

Bunun kendiliğinden gerçekleştiğini söylemek haksızlık olur.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yıllardır sürdürdüğü dış politikayı beğenenler de var, eleştirenler de. Ancak uluslararası ilişkilerde kazandığı tecrübeyi, dünya liderleriyle kurduğu doğrudan ilişkileri ve Türkiye’nin diplomatik hareket alanını genişletme çabasını görmezden gelmek mümkün değil.

Ankara’daki NATO Zirvesi’nde bunu bir kez daha gördük.

Erdoğan, müttefik ülkelerin savunma sanayisinde birbirlerine engel çıkarmasını açıkça eleştirdi. Aslında söylenen şey son derece basitti: Madem aynı ittifakın içindeyiz, birbirimizin güvenliğinden sorumluyuz, öyleyse neden birbirimize silah ve teknoloji konusunda kısıtlama getiriyoruz?

Bu sorunun yıllardır Türkiye açısından ne anlama geldiğini biliyoruz.

İhtiyaç duyduğu savunma sistemlerini temin etmekte güçlük yaşayan, kimi zaman müttefiklerinin ambargolarıyla karşılaşan bir ülkenin bugün kendi savunma sanayisini geliştirmesi ve NATO masasında daha güçlü konuşması küçümsenecek bir gelişme değil.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Erdoğan’a yönelik övgüleri de bu ortamda geldi. Elbette Trump’ın güzel sözleriyle Türkiye büyük bir devlet olmadı. Ancak uluslararası siyasette liderler birbirlerine ne söyledikleri kadar, birbirlerinin söylediklerini ne ölçüde dikkate aldıklarıyla da değerlendirilir.

Türkiye’nin NATO içindeki askerî ağırlığı zaten biliniyor. Ankara’da ortaya çıkan tablo, bu ağırlığın siyasi ve diplomatik karşılığını da düşünmemize neden oldu.

Şimdi Antalya’ya bakalım.

COP31 kapsamında dünyanın farklı coğrafyalarından liderler Türkiye’de buluşuyor. Herkes aynı dünyanın geleceğini konuşuyor ama herkesin derdi aynı değil.

Bir Afrika ülkesi için iklim krizi, kuruyan topraklar ve göç etmek zorunda kalan insanlar demek. Pasifik’teki küçük ada ülkeleri içinse yükselen deniz seviyesi, belki de birkaç nesil sonra üzerinde yaşayabilecekleri bir vatanlarının kalmaması demek.

Avrupa başka şeylerin hesabını yapıyor. Enerji güvenliğini, sanayisini, üretimini düşünüyor. Çin ve diğer büyük ekonomiler, iklim politikalarının ticarete ve kalkınmaya etkisini tartışıyor.

Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva’nın, dünyanın gelecek nesiller yerine silahları ve ticaret savaşlarını konuşmasını eleştirmesi bu bakımdan önemliydi.

Bir de Avustralya Başbakanı’nın anlattığı, yaşadığı adanın sular altında kalmasından korkan 13 yaşındaki kız çocuğunu düşünün.

Dünyanın güçlü devletleri milyarlarca dolarlık yatırımları, enerji kaynaklarını ve ekonomik hesapları tartışırken bir çocuk yalnızca doğduğu yerde yaşamaya devam etmek istiyor.

İnsanın aklına ister istemez şu soru geliyor: Biz nasıl bir dünya bırakıyoruz?

Erdoğan’ın Antalya’da savaşların doğaya verdiği zararı gündeme taşıması da işte bu nedenle önemli.

Çünkü savaşın faturası yalnızca ölen insanlarla, yıkılan binalarla ölçülmüyor. Gazze’de yok edilen hayatlar kadar tahrip edilen topraklar, kesilen ağaçlar ve kirletilen sular da gelecek nesillerin meselesi.

Bir tarafta iklimi korumak için milyarlarca dolar harcamayı konuşan dünya, diğer tarafta savaşların meydana getirdiği çevresel yıkımla karşı karşıya.

Bu çelişkiyi kimse görmezden gelemez.

Antalya’da Türkiye’ye yönelik ilginin yalnızca diplomatik nezaketten ibaret olmadığını da görüyoruz. Avrupa Birliği’nin Türkiye’nin enerji alanındaki girişimlerine verdiği destek, uluslararası finansman anlaşmaları ve liderler arasındaki görüşmeler bunun göstergesi.

BM Genel Sekreteri António Guterres’in Türkiye’nin ev sahipliğine ilişkin olumlu değerlendirmeleri de ayrıca dikkat çekici.

Ancak ben bu tür toplantılarda söylenen övgü dolu sözlerden çok, toplantı bittikten sonra geriye ne kalacağıyla ilgileniyorum.

Mesela iklim finansmanından Türk çiftçisi ne kadar yararlanacak? Kuraklıkla mücadele eden Anadolu insanı için hangi adımlar atılacak? Ormanlarımızı yangınlardan korumak, su kaynaklarımızı güvence altına almak ve enerjide dışa bağımlılığımızı azaltmak için hangi yatırımlar hayata geçirilecek?

Bunları sormak, Türkiye’nin uluslararası başarılarını küçümsemek değildir. Tam tersine, kazanılan diplomatik gücün milletin hayatına yansımasını istemektir.

Çünkü dünya liderlerinin ülkemize gelmesi güzel. Türkiye’den övgüyle söz etmeleri de güzel. Fakat bütün bunların milletimizin sofrasına, işine, aşına ve çocuklarımızın geleceğine katkı sağlaması çok daha değerli.

Bir başka meseleyi de gözden kaçırmamak gerekiyor.

Dünyada giderek sertleşen bir güç mücadelesi var. ABD ile Çin arasındaki rekabet, Avrupa’nın güvenlik endişeleri, Orta Doğu’daki savaşlar ve enerji kaynakları üzerindeki hesaplaşmalar artık birbirinden bağımsız değil.

Böyle bir dönemde Türkiye’nin herkesle aynı düşünmesi mümkün değil. Zaten gerekli de değil.

Önemli olan, kendi çıkarlarını korurken gerektiğinde Washington’la, gerektiğinde Moskova’yla, Pekin’le, Brüksel’le ve İslam dünyasıyla konuşabilmek.

Erdoğan’ın liderliğinin belki de en çok bu yönü üzerinde durulmalı.

Yıllardır farklı ülkelerin liderleriyle kurduğu ilişkiler, kimi zaman yaşanan sert anlaşmazlıklara rağmen diplomatik kanalların açık tutulmasını sağlıyor. Türkiye’nin bir ittifakın üyesi olması, başka ülkelerle konuşmasına engel olmuyor.

Elbette bunun kolay yürütülen bir siyaset olduğunu söyleyemeyiz. Böylesine karmaşık ilişkiler içinde yanlış hesapların bedeli de ağır olabilir. Ama Türkiye’nin yalnızca başkalarının aldığı kararlara uyan bir ülke olmasını beklemek de doğru değil.

Ankara’daki NATO Zirvesi ile Antalya’daki COP31’e birlikte baktığımda gördüğüm tablo bu.

Türkiye, dünya siyasetindeki gelişmeleri uzaktan seyretmek yerine, o gelişmelerin konuşulduğu masalarda daha fazla yer almaya çalışıyor.

Burada Erdoğan’ın liderliğini teslim etmek gerekir. Fakat bu gücün kalıcı olabilmesi için kurumların, ekonominin, üretimin, bilimin ve teknolojinin de aynı ölçüde güçlenmesi şart.

Sonuçta liderler gelir geçer, devletler ve milletler kalır.

Bir ülkenin gerçek başarısı, liderinin dünya başkentlerinde nasıl karşılandığı kadar, kendi vatandaşının geleceğe ne kadar güvenle bakabildiğinde de saklıdır.

Ankara’dan Antalya’ya uzanan bu diplomasi trafiğini ben biraz da böyle okuyorum.

Dünya Türkiye’nin ağırlığını daha fazla hissediyor. Bizim yapmamız gereken ise bu ağırlığı, yalnızca uluslararası toplantıların gündeminde değil, kendi insanımızın hayatında da hissettirebilmek.