AVRUPA’DA SOĞUTUCULAR HEDEFTE, PEKİ BİZ NE KADAR GÜVENDEYİZ?

Avrupa’da son günlerde yaşanan bazı gelişmeler var ki üzerinde yeterince durduğumuzu düşünmüyorum. Dünyanın gözü savaşlarda, siyasi krizlerde, ekonomik gelişmelerde. Oysa sessiz sedasız yaşanan ve yarın hepimizin hayatını etkileyebilecek başka bir tehlike giderek büyüyor.

Geçtiğimiz haftalarda Avrupa’nın birçok ülkesinde marketlerin soğutma sistemlerine siber saldırılar düzenlendi. Uzaktan müdahaleyle dolapların sıcaklıkları değiştirildi, tonlarca gıda kullanılamaz hâle geldi. İşin daha vahim tarafı, Fransa’da kan ve plazma ürünlerinin muhafaza edildiği üç tesisin de benzer saldırılara maruz kalmasıydı. Neyse ki zamanında müdahale edilerek ürünlerin zarar görmesi engellendi.

Bu haberleri okurken ister istemez düşündüm.

Bir marketin soğutucusunu uzaktan kontrol edebilen biri, aynı yöntemi bir hastanenin ilaç dolabında, bir kan merkezinde veya aşı deposunda da deneyebilir mi?

Bugün Avrupa’nın yaşadığı hadise bize bunun hiç de uzak bir ihtimal olmadığını gösteriyor.

Üstelik Türkiye açısından da üzerinde durulması gereken bir ayrıntı var. Kasım ayının ilk haftasında yayımlanan bir siber güvenlik araştırmasında, Türkiye’de de saldırılarda gündeme gelen üreticilere ait 153 cihazın internet üzerinden erişilebilir durumda olduğu tespit edilmiş.

Bu cihazların saldırıya açık olduğu veya ele geçirildiği anlamına gelmiyor elbette. Fakat Avrupa’daki gelişmelerden sonra böyle bir tespiti görmezden gelmek de doğru olmaz.

Şimdi buradan ülkemizde faaliyet gösteren büyük market zincirlerine, hastane yönetimlerine, ilaç firmalarına, et ve süt üreticilerine, soğuk hava depolarına bir soru sormak istiyorum.

Sizin sistemleriniz ne kadar güvende?

Özellikle teknoloji firmalarından hizmet alan büyük işletmelerin bu sorunun cevabını bilmesi gerekiyor. Soğutma sistemleri uzaktan yönetiliyor olabilir. Sıcaklıklar dijital ortamda takip ediliyor olabilir. Peki, o sisteme yetkisiz biri müdahale ettiğinde ne olacak? İşletme bunu ne zaman fark edecek, nasıl müdahale edecek?

Bu soruları sormak için başımıza bir felaket gelmesini beklememeliyiz.

Meselenin kamu tarafı da var.

Sağlık Bakanlığımızın, Tarım ve Orman Bakanlığımızın, Siber Güvenlik Başkanlığımızın ve ilgili kurumlarımızın bu gelişmeleri yakından takip ettiğini umuyorum. Yine de özellikle kritik soğuk zincir altyapılarının güvenliğinin yeniden gözden geçirilmesinde büyük fayda olduğu kanaatindeyim.

Çünkü bir et deposunda yaşanan saldırının faturası milyonlarca lira olabilir. Ama bir hastanenin kan merkezinde veya hayati ilaçların muhafaza edildiği bölümde yaşanacak aksaklığın hesabı parayla yapılamaz.

Beni düşündüren bir başka gelişme daha var.

Hatırlarsanız Avrupa Birliği, Mart 2025’te vatandaşlarına olası krizlere karşı üç günlük temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek hazırlık yapmalarını tavsiye etmişti. Kasım 2026’da yayımlanan yeni rehberlerde de 72 saatlik hazırlık anlayışı yeniden vurgulandı.

O günlerde bu çağrıyı yaklaşan bir savaşın işareti olarak yorumlayanlar olmuştu. Şimdi Avrupa’nın marketlerinde ve kritik tesislerinde yaşanan siber saldırılara bakınca o tavsiye daha farklı bir anlam kazanıyor.

Acaba Avrupa, geleceğin krizlerinde vatandaşların karşılaşabileceği tehlikenin yalnızca bombalar ve füzeler olmadığını mı anlatmaya çalışıyordu?

Elbette bu saldırıların önceden bilindiğini söyleyemeyiz. Üç günlük hazırlık tavsiyesi depremden elektrik kesintisine, savaştan siber saldırılara kadar pek çok ihtimali kapsıyor. Ancak bugün yaşananlar, böyle bir hazırlığın neden gerekli görüldüğünü daha iyi anlamamızı sağlıyor.

Bir düşünün…

Bankaların ödeme sistemleri aksasa, marketlerdeki soğuk zincir bozulsa, lojistik merkezleri sevkiyat yapamasa, hastanelerin bazı kritik cihazları çalışamaz hâle gelse hayatımız kaç gün normal devam edebilir?

Biz savaş denildiğinde hâlâ çoğunlukla tankları, uçakları, füzeleri konuşuyoruz. Oysa bir ülkenin hayatını felce uğratmak isteyenlerin başvurabileceği yöntemler çoktan değişti. Bunun için artık sınır geçmek bile gerekmiyor.

Elbette Avrupa’daki saldırıları doğrudan bir devletin yürüttüğü savaş olarak nitelendirmek için yeterli bilgiye sahip değiliz. Ancak olayın kim tarafından gerçekleştirildiğinden bağımsız olarak ortaya çıkan tehlike ortada.

Türkiye’nin savunma sanayiinde, yerli ve millî teknolojilerde katettiği mesafeyle haklı olarak gurur duyuyoruz. Fakat güvenlik dediğimiz mesele yalnızca sınırlarımızı korumaktan ibaret değil. İçeride günlük hayatı ayakta tutan sistemlerin de aynı hassasiyetle korunması gerekiyor.

Bugün hastanelerimizin, fabrikalarımızın, marketlerimizin ve üretim tesislerimizin önemli bir bölümü dijital sistemlerle çalışıyor. Teknolojinin sağladığı kolaylıklardan yararlanırken, beraberinde getirdiği riskleri de hesaba katmak zorundayız.

Ben bu gelişmelerden hareketle vatandaşlarımıza korku salınmasını veya insanların marketlere koşarak stok yapmasını doğru bulmuyorum. Fakat devletimizin ilgili birimleri kadar özel sektörün de kendi hazırlığını sorgulamasını son derece gerekli görüyorum.

Mesela büyük market zincirleri, soğuk hava depoları ve hastaneler, sistemlerine yönelik bir siber saldırıyı konu alan ortak bir tatbikat yapsalar, muhtemel eksiklikleri görmek bakımından ne kadar faydalı olur?

Bir sistemin güvenli olduğunu düşünmekle, saldırı anında gerçekten güvenli kaldığını görmek aynı şey değil.

Türkiye olarak Avrupa’da yaşananları dikkatle izlemeli, mümkünse onların yaptığı hataları yapmadan tedbirlerimizi almalıyız.

Çünkü bizim milletçe çok iyi bildiğimiz ama bazen uygulamakta geciktiğimiz bir söz var:

Tedbir, başa bir şey geldikten sonra değil, gelmeden önce alınır.

Avrupa’daki saldırılar Türkiye’de yaşanacak diye bir kural yok. Ama yaşanmayacağının da garantisi bulunmuyor.

Bugün marketin soğutucusunu hedef alan bir saldırının yarın hangi sistemi hedef alacağını bilemeyiz.

Onun için meseleyi küçümsemeyelim.

Bir sabah uyandığımızda hastanelerimizin, marketlerimizin veya gıda depolarımızın çalışamaz hâle geldiğini görmek istemiyorsak, bugün bu tehlikeyi ciddiye almak zorundayız.

Savaşın nerede başlayacağını bilemeyiz. Ama hayatımızı ayakta tutan sistemleri korumak için savaş çıkmasını beklemek zorunda da değiliz.